Kultura – ujęcie antropologiczne cz.2

Typ opisowo-wyliczający (nominalistyczny)

Definicja Edwarda Tylora z 1871roku: „kultura, czyli cywilizacja, jest to złożona całość, która obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawa, obyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez ludzi jako członków społeczeństwa.”

Jest to najbardziej znana definicja kultury. Warto zauważyć, że Tylor traktował zamiennie terminy kultura i cywilizacja. Istotne jest też to, że według jego słów kulturą jest wszystko, co stworzył człowiek i zostało przyjęte przez społeczeństwo. Możemy więc powiedzieć, że już Homo habilis żyjący miedzy czwartym a trzecim milionem lat temu, wytwarzający prymitywne narzędzia, tworzyli pierwsze przejawy kultury materialnej. Z kolei u Neandertalczyków możemy już mówić nawet o przejawach kultury duchowej.

Następni badacze społeczni i antropologowie w dużej mierze opierali się na definicji Tylora oraz na jej podstawie próbowali konstruować swoje.

Podobne spojrzenie na kulturę miała Ruth Benedict z domu Fulton, (ur. 5 czerwca 1887 – zm. 17 września 1948):

„Kultura jest to złożona całość zawierająca nawyki nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa.”

Analizując głębiej obydwie definicje tak naprawdę okazuje się, że Ruth tylko powtórzyła to, co zakładał Tylor z tą różnicą, że jej definicja jest po prostu skrótem.

W bardzo podobnym charakterze jest też definicja polskiego antropologa Bronisława Malinowskiego: “Kultura jest integralną całością składającą się z narzędzi i dóbr konsumpcyjnych, twórczych zasad różnych grup społecznych, ludzkich idei i umiejętności, wierzeń i obyczajów.”

Typ historyczny

Zupełnie inaczej patrzył już na kulturę polski historyk kultury i socjolog Stefan Zygmunt Czarnowski (ur. 1 września 1879, zm. 29 grudnia 1937): „Kultura jest dobrem zbiorowym i zbiorowym dorobkiem, owocem twórczego i przetwórczego wysiłku niezliczonych pokoleń (…) Jest nią całokształt zobiektyzowanych elementów dorobku społecznego, wspólnych szeregowi grup i z racji swej obiektywności ustalonych i zdolnych rozszerzać się przestrzennie.”

Istotną różnicą w jego definicji kultury jest fakt, że Czarnowski kładzie szczególny nacisk na tradycję, dorobek historyczny pokoleń. Zwraca uwagę, że kultura nie jest oderwanym zjawiskiem i powstawała przez dziesiątki lat kształtowania się społeczeństwa.

Typ normatywny

Kolejne różne stanowisko zajmują antropologowie Alfred Kroeber(11 czerwca 1876 – 5 października1960) i Talcott Parsons(ur. 13 grudnia 1902 r., zm. 8 maja 1979 r.):

„Kultura to przekazane i wytworzone treści i wzory wartości, idei i innych symbolicznie znaczących systemów, będące czynnikami kształtującymi ludzkie zachowania oraz wytwory stanowiące produkt zachowania”.

W podobnym ujęciu przedstawia swoją definicję również Ralph Linton (ur. 27 lutego 1893, zm. 24 grudnia 1953) :

„konfiguracja wyuczonych zachowań i ich rezultatów, których elementy składowe są podzielane i przekazywane przez członków danego społeczeństwa”.

Definicje te akcentują podporządkowanie się zachowań ludzkich normom, wzorom, wartościom i modelom.

Typ psychologiczny

Twórcą kolejnego rodzaju definicji jest Stanisław Ossowski (1897-1963):

“Kultura jest pewnym zespołem dyspozycji psychicznych przekazywanych w łonie danej zbiorowości przez kontakt społeczny i uzależniony od całego systemu stosunków międzyludzkich.”

Stanisław Ossowski przedstawia definicję z kategorii psychologicznych skupiających się na psychicznych mechanizmach kształtowania się kultury. Analizują one mechanizmy uczenia się, formowania nawyków kulturowych, internalizacji norm obowiązujących w danej zbiorowości i wartości uznawanych przez tą zbiorowość, jak również wpływ kultury na kształtowanie osobowości jednostek. Główny nacisk położony jest na uczenie się i naśladownictwo jako procesy przyswajania kultury.

Spojrzenie Kościoła na kulturę

Według ks. J. Pasierba kultura jest wyodrębnionym z całości życia specjalnym rodzajem działalności człowieka (sztuka, literatura, filozofia, humanistyka). Jakkolwiek by jej nie zdefiniować, kultura jest zarówno formą stosunku człowieka do samego siebie, do ludzi i świata jak i poszukiwaniem tej formy. Jest także formą stosunku człowieka do czasu, do przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Sięgnięcie w przeszłość daje kulturze poczucie ciągłości i dystansu, a jednocześnie możliwość odrodzenia przez bunt i negację. Z tego powodu antykultura jest jakąś kontrybucją na rzecz kultury, czegoś nowego, co ma dopiero nadejść.

Do ciekawostek też należy definicja kultury według Jana Pawła II, który to podaje bardzo specyficzną definicję kultury, którą wyprowadza z Księgi Rodzaju i znanych słów: „Czyńcie sobie ziemię poddaną” (Rdz 1, 28). Słowa te są dla papieża najbardziej pierwotną i najbardziej kompletną definicją kultury, gdyż czynić sobie ziemię poddaną to odkrywać i potwierdzać prawdę o własnym człowieczeństwie.

Kultura to poznanie i przemiana świata zewnętrznego, ale i poznanie i przemiana siebie samego. Człowiek poprzez kulturę staje się bardziej człowiekiem.

Z powyższej pracy jasno wynika, że różni badacze kultury różnie rozumieją pojecie słowa „kultura”. Różnice są na tyle istotne i duże, że powstał podział na 6 typów definicji kultury wspomniany na początku. Ciągle powstają coraz to nowsze definicje omawianego terminu i ciągle termin ów jest różnie rozumiany w różnych kręgach i różne wartości są stawiane za te najważniejsze.

Jednakże istnieje jedna istotna cecha wspólna dla wszystkich definicji kultury bez względu na sposób postrzegania problemu przez badaczy.

Otóż, żadna kultura nie może istnieć bez człowieka.